गम्भीर बाढी र पहिरोले कर्णाली प्रदेशमा विनाश: हजारौं विस्थापित
नेपालको कर्णाली प्रदेश, विशेष गरी जुम्ला र कालिकोटका क्षेत्रहरू, अहिले अभूतपूर्व बाढी र पहिरोको विनाशकारी प्रभावबाट गुज्रिरहेको छ। पछिल्ला केही दिनहरूमा परेको भारी वर्षाले यो हिमाली क्षेत्रमा ठुलो असर पारेको छ, जसले गर्दा व्यापक सडक अवरोध, दैनिक जीवनमा अवरोध, र दुखद रूपमा मानिसहरूको मृत्यु र संरचनात्मक क्षति निम्त्याएको छ। प्रदेश सरकारले पहुँच पुन:स्थापना गर्न प्रयास गरिरहेको छ, तर चुनौतीहरू अत्यन्तै गम्भीर छन्।
वर्षाले पहिरो र सडक अवरोध निम्त्यायो
लगातारको वर्षाले कर्णाली प्रदेशमा धेरै महत्वपूर्ण सडकहरूमा गम्भीर पहिरो निम्त्याएको छ। कर्णाली राजमार्ग, जुन जुम्ला, कालिकोट र आसपासका क्षेत्रहरूको लागि महत्वपूर्ण जीवनरेखा हो, ठुलो मात्रामा अवरुद्ध भएको छ। उक्त राजमार्गको सुर्खेत-जुम्ला खण्डमा ९० भन्दा बढी पहिरो गएको छ, जसमा कालिकोटमा मात्र ७३ भन्दा बढी पहिरो गएको छ【7†source】। मुख्य सडकको यो अवरोधले यात्रीहरू र बासिन्दाहरूलाई यात्रा रोकिन वा खतरनाक वैकल्पिक मार्गहरू हिँड्न बाध्य पारेको छ, जसले उनीहरूको दुःख र शारीरिक जोखिमलाई बढाएको छ।
जुम्ला सडक डिभिजनका जनसरोकार अधिकृत बीर बहादुर जे.टीले भनेका छन् कि मलबा हटाउने प्रयासहरू भइरहे तापनि, पहिरोको गम्भीरता यति ठूलो छ कि यातायात पुन:स्थापना गर्न दिनहरू वा हप्ताहरू लाग्न सक्छ। कालिकोटका प्रमुख जिल्ला अधिकारी रामहरि शर्माले आफ्नो टोलीले यातायात पुन: सुरु गर्न चौबीसै घण्टा काम गरिरहेको बताउनुभयो, तर महत्वपूर्ण प्रगति देखिन अर्को हप्ता लाग्न सक्ने अनुमान गर्नुभयो【8†source】।
मानवीय क्षति: जीवनको क्षति र विस्थापित परिवारहरू
यस प्राकृतिक विपत्तिको मानवीय प्रभाव निकै गम्भीर छ। स्थानीय रिपोर्टहरूमा कम्तीमा ३५ जनाको मृत्यु भएको र थप २० जना बेपत्ता भएको उल्लेख छ। कर्णाली प्रदेशको प्रहरी कार्यालयले जनाएअनुसार, जुम्ला, मुगु र कालिकोटमा सबैभन्दा बढी मानवीय क्षति भएको छ【9†source】।
मृत्युका घटनासँगै, हजारौं परिवारहरू आफ्नो घरबाट विस्थापित भएका छन् किनकि उनीहरूको घर पहिरोमा बिलिन भएको वा बाढीले डुबानमा परेको छ। कर्णाली प्रदेश प्रहरी कार्यालयले जानकारी दिएअनुसार, २,८८९ परिवार अहिले आश्रयविहीन छन्। जुम्लामा मात्र १,१०० भन्दा बढी परिवारहरूले पुनर्स्थापना गर्न बाध्य भएका छन् भने मुगुमा ७००, दैलेखमा ५११ र अन्य जिल्लाहरू जस्तै हुम्ला र कालिकोटमा सयौं परिवार विस्थापित भएका छन्【7†source】【9†source】।
पूर्वाधारको क्षति र आर्थिक प्रभाव
कर्णाली राजमार्ग मात्र प्रभावित भएको परिवहन मार्ग होइन। कर्णाली करिडोर, जसले प्रदेशभित्रको दुर्गम क्षेत्रलाई जोड्दछ, बाढी र पहिरोले ठुलो असर परेको छ। कालिकोट, मुगु, र हुम्लामा बहने यस करिडोरको धेरै ठाउँमा पहिरोले बाटो नै हिँड्न नसकिने गरी अवरुद्ध भएको छ। यस अवरोधले दुर्गम क्षेत्रका मानिसहरूलाई खाद्यान्न, औषधि आपूर्ति र आवश्यक वस्तुहरूको पहुँचमा थप कठिनाइ पैदा गरेको छ।
परिवहनको बन्दाबन्दीसँगै, यसले स्थानीय अर्थतन्त्रमा गहिरो असर पारेको छ। धेरैका लागि जीविकोपार्जनको मुख्य स्रोत कृषिका गतिविधिहरू प्रभावित भएका छन्। पशुधन र बालीनालीको क्षतिले स्थानीय अर्थतन्त्रमा असर पार्न सक्छ, जबकि यातायातमा निर्भर व्यवसायहरू अवरुद्ध भएका छन्। थप रूपमा, सडकको अवरोधले इन्धन र अन्य आवश्यक वस्तुहरूको अभाव निम्त्याएको छ, जसले स्थानीय संकटलाई झनै बढाएको छ।
प्रतिकृया प्रयास र निरन्तर चुनौतीहरू
प्रदेश सरकारले उद्धार र राहतका लागि टोलीहरू परिचालन गरेको छ। विगत हप्तामा उद्धारकर्मीहरूले घाइतेहरूलाई तुरुन्तै चिकित्सा सहयोग दिएका छन्, र केही गम्भीर घाइतेहरूलाई उपचारका लागि सुर्खेत र कोहलपुर अस्पतालमा एयरलिफ्ट गरिएको छ【8†source】। तर विपत्तिको विशालताले स्थानीय स्रोतहरूलाई थिचोमिचो गरेको छ, र प्रयासहरू जारी रहे तापनि, व्यवस्थापकीय समस्याहरूले पुन:स्थापनाको गति ढिलो पारेको छ।
यातायात पुन: स्थापना प्रमुख प्राथमिकतामा रहेको भए पनि, लगातारको वर्षा, ढिलोगरी भू-माटोको अवस्था र धेरै प्रभावित स्थानहरूमा पहुँचको कठिनाइलाई ध्यानमा राख्दा यो चुनौतीपूर्ण कार्य भएको छ।
भविष्यतर्फ हेर्दा: दिगो पूर्वाधारको आवश्यकता
कर्णालीमा भएको बाढी र पहिरोले नेपालका हिमाली क्षेत्रहरूमा विपद् व्यवस्थापन र दिगो पूर्वाधारको अत्यावश्यकता पुन: स्मरण गराएको छ। जलवायु परिवर्तनले मौसममा थप अनिश्चितता ल्याइरहेको छ, र आगामी वर्षहरूमा प्राकृतिक विपत्तिको जोखिम बढ्ने अपेक्षा गरिएको छ। कर्णालीमा, अन्य हिमाली क्षेत्रहरूमा जस्तै, अत्यधिक मौसम घटनाहरूलाई सहन सक्ने पूर्वाधारमा लगानी भविष्यका संकटहरू रोक्न र स्थानीय जनसंख्याको सुरक्षाको लागि महत्वपूर्ण छ।
कर्णाली सरकारले उद्धार कार्यलाई निरन्तरता दिँदै पुनर्निर्माण प्रयासहरू सुरु गरिरहेका बेला, दीर्घकालीन उपायहरूको लागि आह्वान बढ्दै गइरहेको छ।