दिपक विश्वकर्मा जुम्ला।
जुम्ला पातारासी गाउँपालिका–३ अन्तर्गत पर्ने हुरी र महरी गाउँका महिलाहरू अहिले पनि घरमै सुत्केरी हुने परम्परा कायम राखिरहेका छन् । लौठचौर नजिकै नै रहेको बर्थिङ सेन्टर (प्रसूति केन्द्र) भए पनि अधिकांश महिलाहरू घरमै बच्चा जन्माउने गर्दछन् ।
वडाध्यक्ष गोविन्द रावतका अनुसार, महिलाहरू गर्भ परीक्षणका लागि बर्थिङ सेन्टरसम्म आइपुग्ने भए पनि सुत्केरीका लागि भने घरमै भर पर्न रुचाउने गरेका छन् । यसको प्रमुख कारण गाउँमा गहिरो रूपमा जरो गाडेको अन्धविश्वास र धामीझाँक्रीमा अत्यधिक निर्भरता रहेको बताइएको छ ।
अनमी दुबा बुढाले जानकारी दिएअनुसार, महिलाहरू जोखिम मोलेर घरमै सुत्केरी हुने गरेका छन् । यस आर्थिक वर्षमा हुरी गाउँका दुई महिलाबाहेक अरू सबैले घरमै बच्चा जन्माएको उल्लेख गरिन् ।
त्यसको विपरीत छुम र चौरगाउँका महिलाहरूले बर्थिङ सेन्टरमा पुगेर सुरक्षित रूपमा सुत्केरी हुने गरेका छन् । वडाध्यक्ष रावतका अनुसार, हुरीमा ७८ र महरीमा ५० घरधुरी छन् भने ती गाउँबाट बर्थिङ सेन्टर पुग्न झन्डै दुई घण्टा समय लाग्ने बताइएको छ । महरी गाउँका सबै महिलाहरू घरमै सुत्केरी हुने गरेको तथ्य फेला परेको छ ।
सरकारले हिमाली जिल्लामा सुत्केरी अवस्थाका लागि प्रोत्साहनस्वरूप यातायात खर्चका रूपमा तीन हजार रुपैयाँ र आठ पटक गर्भजाँच गराएबापत थप आठ सय रुपैयाँ दिने व्यवस्था गरेको भए पनि महिलाहरूले यो सेवा लिन नसकेको अवस्था देखिन्छ । अनमी बुढाको भनाइमा सहज बाटो र एम्बुलेन्स वा बोकेर लैजाने जनशक्तिको अभावले गर्दा पनि महिलाहरू बर्थिङ सेन्टर पुग्न नसक्ने अवस्था छ ।
गाउँमा अझै पनि व्यथा लागेपछि घरमै महिलाहरू बोलाएर सुत्केरी गराउने चलन रहेको छ । स्वास्थ्य संस्थामा सुरक्षित सुत्केरी गराउँदा हुने फाइदाबारे जानकारी दिइए तापनि अन्धविश्वासका कारण महिलाहरू स्वास्थ्य सेवा लिन तयार नहुने उनको गुनासो छ ।
घरमै सुत्केरी हुँदा आमाको ज्यान जोखिममा पर्ने, सङ्क्रमण फैलिने, शिशुको मृत्यु हुनेजस्ता गम्भीर खतरा रहने भएकाले समयमै स्वास्थ्य संस्थामा पुगेर सुत्केरी गराउनु आवश्यक रहेको बुढाको भनाइ छ ।
स्वास्थ्यकर्मीको निगरानी अभावमा अत्यधिक रक्तस्राव, नवजात शिशुको मृत्यु जस्ता समस्या देखिन सक्ने भएकाले यस्तो अवस्थालाई अन्त्य गर्न समुदायस्तरमै सचेतना फैलाउनुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ । वडाध्यक्ष रावतले अन्धविश्वास अन्त्य गर्न अभियान सञ्चालन गर्नु आवश्यक रहेको र परम्परागत धामीझाँक्रीलाई स्वास्थ्यकर्मीहरूसँग सहकार्य गर्न प्रशिक्षण दिन सकिने धारणा राखे ।