जुम्ला पछिल्ला दुई महिनाको अवधिमा जुम्लामा चट्याङ, पहिरो र अन्य प्राकृतिक विपत्तिका कारण ३४ लाख रुपैयाँभन्दा बढीको क्षति भएको छ। यस घटनाले भेडापालनमा आश्रित किसानको जीविकोपार्जन नै संकटमा पारेको छ।
गत जेठ ४ गते गुठीचौर गाउँपालिका–२ झुलेनी पाटनमा चट्याङ पर्दा २२ भेडाबाख्रा मरे। गुठीचौरका हिराबहादुर ऐडीका १६ र धनकृष्ण रोकायाका ६ वटा भेडाबाख्रा मरेपछि करिब ३ लाख ३० हजार रुपैयाँ बराबरको क्षति भएको थियो। चरनबाट फर्काउने क्रममा पानी परेपछि रुखमुनि ओत लागिरहेका बेलामा चट्याङ परेको थियो।
त्यसैगरी जेठ ८ गते तातोपानी गाउँपालिका–८ की २७ वर्षीया कल्पना शाही चट्याङ लागेर ज्यान गुमाइन्। यार्सागुम्बा संकलन गर्न सुब्बाकुना पाटन गएकी शाहीलाई यार्सा टिप्ने क्रममा चट्याङ लागेको हो।
जेठ १६ गते पातारासी गाउँपालिका–२ को लम्तेली पाटनमा चुम्मा बुढाका पाँचवटा भेडा मरे भने सातवटा घाइते भए। यसबाट १ लाख ८० हजार रुपैयाँ बराबरको क्षति भएको थियो।
यही असार २३ गते गुठीचौर–५, धौलीगाडको ठूलो हाँका पाटनमा परेको चट्याङले १९७ वटा भेडा मारे। घटना छानबिनमा खटिएको प्रहरीका अनुसार ६ जना किसानका भेडा मरेका थिए।
पशु सेवा कार्यालयका अनुसार हालसम्मको तथ्यांकमा चट्याङबाट १३ वटा बाख्रा, ५ वटा थुमा (साढ), ३२ वटा खसी र १४७ वटा भेडा मरेका छन्। आर्थिक रुपमा मूल्यांकन गर्दा मात्रै २५ लाख ७४ हजार रुपैयाँ बराबरको क्षति देखिएको छ। जिल्ला प्रशासनले तोकेको मूल्यअनुसार भेडाको दर १५ हजार, बाख्राको १३ हजार र साढको ४० हजार रुपैयाँ रहेको छ।
यसका साथै, सिंजा गाउँपालिका–६ भाडगाउँका ५२ वर्षीय गोठाला धनबहादुर रावत चट्याङ लागेर गम्भीर घाइते भएका छन्। उनको कपडासमेत च्यातिएको र अवस्था गम्भीर भएकाले उनलाई काठमाण्डौस्थित टिचिङ अस्पताल रिफर गरिएको हो।
असार १६ गते तातोपानी गाउँपालिका–८ राक्से पाटनमा बाढीपहिरोले २२ वटा भेडा बगायो, जसमा ४ वटा मृत अवस्थामा भेटिए। सर्पराज रावत, अमर रावत र लालसिंह रावतका भेडा बेपत्ता भएका हुन्।
जुम्ला जिल्लालाई भेडापालनको पकेट क्षेत्र मानिन्छ। यहाँ १७ सयभन्दा बढी भेडा किसान छन् भने ८८ हजार ३ सय ८८ भेडा र ४३ हजार ३ सय ६ बाख्रा पालिएका छन्। तर, प्रत्येक वर्ष चट्याङजस्ता प्राकृतिक विपत्तिबाट ठूलो क्षति हुने गरेको छ।
किसान गोविन बुढाका अनुसार, वर्षायाममा भेडा अस्थायी गोठ वा ओत लाग्न झ्याम्म भएर बस्ने हुँदा चट्याङ लाग्ने जोखिम उच्च हुन्छ। तर पशु बिमा अनिवार्य नभएको, किसानलाई चेतना नपुगेको र क्षति भएका किसानलाई राहत नपाएको कारण भेडापालन व्यवसाय नै संकटमा परेको उनी बताउँछन्।
पशु कार्यालय प्रमुख ज्ञानेन्द्रसिंह बुढथापा भन्छन्, “पाटन र खर्क क्षेत्रमा व्यवस्थित भेडीगोठको अभाव, कमजोर भौतिक पूर्वाधार, चरणक्षेत्रको सीमितता तथा खर्क सुधारमा ध्यान नदिई एकोहोरो पशुपालनले गर्दा जोखिम बढेको हो।”
उनका अनुसार अबको नीति पाटनमा संरचना निर्माण, गोठ सुधार, चरण क्षेत्रको संरक्षण र विस्तारतर्फ जानु जरुरी छ। यस्ता प्राकृतिक प्रकोपबाट बच्न दीर्घकालीन योजना आवश्यक भइसकेको छ।